.
อัสมะ ตันหยงดาโอะ ตัวแทนคณะทำงานปาตานีเพื่อติดตามกลไกระหว่างประเทศ สะท้อนผลการทบทวนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนของประเทศไทย รอบที่ 4 (Universal Periodic Review: UPR IV) ว่า
.
“แม้ประเทศไทยจะได้รับข้อเสนอแนะจากนานาประเทศในหลายประเด็น แต่ข้อเสนอแนะที่กล่าวถึงสถานการณ์ของชาวมลายูมุสลิมในจังหวัดชายแดนภาคใต้โดยตรงยังมีข้อจำกัด
.
โดยเฉพาะประเด็นการเลือกปฏิบัติ การใช้กฎหมายพิเศษ และการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนในกระบวนการตัดสินใจ” อัสมะ กล่าว
.
วันนี้ (10 พ.ย.2569) ในงานแถลงข่าว “จากเจนีวา สู่การเปลี่ยนแปลงในประเทศไทย เมื่อภาคประชาสังคมตอบสนองต่อการทบทวนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนของประเทศไทยโดยสหประชาชาติ รอบที่ 4 (UPR IV)” ณ SCC Creative Space กรุงเทพมหานคร
.
อัสมะกล่าวถึงข้อเสนอแนะจากประเทศต่างๆ ว่า “เมื่อวานนี้มีเพียงคอสตาริกาประเทศเดียวเท่านั้นที่ให้ข้อเสนอแนะอย่างชัดเจนให้ยุติการเลือกปฏิบัติต่อประชาชนมลายูมุสลิมในจังหวัดชายแดนภาคใต้
.
แต่ไม่มีรัฐใดเรียกร้องอย่างชัดเจนให้รับรองสิทธิในการกำหนดเจตจำนงของตนเอง หรือยุติการปกครองภายใต้กฎหมายฉุกเฉิน” อัสมะ กล่าว
.
อัสมะชี้ว่า “ข้อเสนอแนะที่เกี่ยวข้องกับการทรมาน การบังคับสูญหาย และการป้องกันการละเมิดสิทธิมนุษยชนระหว่างการควบคุมตัวจาก 43 ประเทศ มีความสำคัญต่อสถานการณ์ในจังหวัดชายแดนภาคใต้”
.
โดยกล่าวถึงข้อเสนอแนะของสวิตเซอร์แลนด์ที่เรียกร้องให้มีการสอบสวนอย่างเป็นอิสระและข้อเสนอแนะของออสเตรียเกี่ยวกับความรับผิดของผู้บังคับบัญชา รวมถึงการห้ามนิรโทษกรรมภายใต้กฎหมายป้องกันการทรมาน
.
“ข้อเสนอแนะจาก 43 ประเทศในเรื่องการทรมาน การบังคับสูญหายและการป้องกันการละเมิดระหว่างการควบคุมตัว จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อพวกเรา” อัสมะ กล่าว
.
อัสมะยังสะท้อนถึงปัญหาความรับผิดจากการละเมิดสิทธิมนุษยชนผ่านกรณีเหตุการณ์ตากใบเมื่อปี 2547 ซึ่งมีผู้เสียชีวิต 85 คน โดยครอบครัวผู้สูญเสียต่อสู้เรียกร้องความยุติธรรมมาเป็นเวลานาน 20 ปี ก่อนที่คดีจะสิ้นสุดลงเนื่องจากหมดอายุความในเดือนตุลาคม 2567
.
อัสมะได้กล่าวถึงความต้องการของครอบครัวผู้สูญเสียว่า “ครอบครัวต่างๆ ต้องการความจริงและความยุติธรรม ไม่ใช่การปล่อยให้ผู้กระทำผิดลอยนวลต่อไป และการละเมิดเหล่านี้ต้องไม่เกิดขึ้นอีก”
.
ในช่วงตอบคำถาม อัสมะชี้ว่า “การพิจารณาข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการทรมานควรให้ความสำคัญกับต้นเหตุของปัญหาในพื้นที่ โดยเฉพาะการบังคับใช้กฎหมายความมั่นคง ซึ่งเกี่ยวข้องกับการควบคุมตัวและการละเมิดสิทธิมนุษยชนในพื้นที่”
.
อัสมะกล่าวถึงข้อเรียกร้องที่มีมาอย่างต่อเนื่องว่า “ขอให้ยุติการบังคับใช้กฎหมายความมั่นคงในพื้นที่”
.
โดยมองว่าการทบทวนกฎหมายดังกล่าวจะช่วยส่งเสริมการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในจังหวัดชายแดนภาคใต้
.
อัสมะยังแสดงความเห็นอีกว่าการเปิดพื้นที่ทางการเมืองเป็นอีกประเด็นสำคัญที่ควรได้รับการส่งเสริม โดยเฉพาะการแสดงความคิดเห็นทางการเมืองอย่างสันติในพื้นที่สาธารณะ
.
ซึ่งอัสมะกล่าวว่า “การแสดงความคิดเห็นทางการเมืองอย่างสันติควรจะเปิดให้เป็นสาธารณะ”
.
พร้อมสะท้อนถึงกรณีนักปกป้องสิทธิมนุษยชนในพื้นที่ที่ถูกดำเนินคดีจากการแสดงความคิดเห็นทางการเมือง โดยตั้งข้อสังเกตว่าหากการดำเนินคดีนำไปสู่การควบคุมตัวหรือจำคุก อาจส่งผลให้พื้นที่สำหรับการแสดงออกและการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชนลดน้อยลง
.
สำหรับประเด็นการมีส่วนร่วม อัสมะกล่าวถึงคำชี้แจงของศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) ที่นำจำนวนชาวมุสลิมซึ่งดำรงตำแหน่งในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมาแสดงถึงการมีส่วนร่วม
.
ขณะที่กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์กล่าวถึงโครงการพัฒนาทักษะและเครือข่ายผู้หญิง
.
อย่างไรก็ตาม อัสมะตั้งข้อสังเกตว่าการมีส่วนร่วมไม่ควรพิจารณาเพียงจำนวนผู้ดำรงตำแหน่งหรือการเข้าร่วมโครงการเท่านั้น
.
แต่ควรคำนึงถึงอำนาจในการมีส่วนร่วมตัดสินใจด้วย โดยกล่าวว่า “เราสามารถเรียกสิ่งนี้ว่าการมีส่วนร่วมอย่างแท้จริงได้อย่างไร หากเราไม่มีอำนาจที่จะเปลี่ยนแปลงการตัดสินใจ” อัสมะ กล่าว
.
อัสมะยังตั้งคำถามถึงโอกาสในการมีส่วนร่วมของประชาชนในประเด็นที่ส่งผลต่ออนาคตของพื้นที่
.
ทั้งการแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับรูปแบบการปกครอง การมีส่วนร่วมของผู้หญิงในการกำหนดทิศทางการเจรจาสันติภาพและความสามารถของครอบครัวผู้สูญเสียในการเรียกร้องความยุติธรรมโดยปราศจากความกลัว
.
ในช่วงท้ายอัสมะกล่าวถึงข้อเรียกร้องที่ยังต้องดำเนินการต่อไป 3 ประการ ได้แก่
.
1.รัฐบาลต้องยกเลิกการใช้กฎอัยการศึกและ พรก.ฉุกเฉิน ยุติการดำเนินคดีกับการแสดงออกทางการเมืองโดยสงบ และให้หน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมสอบสวนการละเมิดอย่างเป็นอิสระ พร้อมเยียวยาผู้เสียหาย
.
2.รัฐบาลต้องจัดให้มีกระบวนการสันติภาพที่นำโดยพลเรือน โดยให้ผู้หญิงและเยาวชนมีอำนาจตัดสินใจอย่างแท้จริง รวมถึงกำหนดกรอบเวลาการดำเนินงานร่วมกับชุมชน
.
3.หน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องให้ข้อมูลเกี่ยวกับโครงการพัฒนาเป็นภาษาท้องถิ่น และเปิดโอกาสให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการตัดสินใจก่อนการอนุมัติโครงการ
.
อัสมะย้ำถึงความสำคัญของการสร้างสันติภาพที่ประชาชนสามารถใช้ชีวิตได้อย่างปลอดภัย มีความยุติธรรม และมีส่วนร่วมในอนาคตของชุมชน
.
โดยกล่าวทิ้งท้ายว่า “สันติภาพมีความหมายมากกว่าการไม่มีการสู้รบ สันติภาพคือการใช้ชีวิตโดยไม่ต้องกลัว มีความยุติธรรมและมีอำนาจกำหนดอนาคตของเราเอง”
.