วันนี้ในอดีต
เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ.2490 เกิดเหตุการณ์สำคัญในพื้นที่ปาตานี/ชายแดนใต้ ในการประชุมของคณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัดปัตตานีร่วมกับประชาชนจำนวนหนึ่ง โดยมี ตวนฆูรู หะยีสุหลง อับดุลกาเดร์ ในฐานะประธานคณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัดปัตตานี ได้เรียกประชุมเพื่อร่วมกันลงมติและจัดทำข้อเรียกร้องต่อรัฐบาลไทย
โดยในเอกสารชั้นต้นเรียกหัวข้อการประชุมนี้ว่า
.
“คำขอร้องในการปฏิบัติทางสาสนาอิสลามและอื่นๆ”
.
ที่ประชุมได้พิจารณาและลงมติในข้อเสนอรวม 7 ข้อ ซึ่งมีเนื้อหาครอบคลุมเรื่องการขอปกครองตนเองใน 4 จังหวัดภาคใต้ (ปัตตานี, สตูล, ยะลา, นราธิวาส), การใช้ภาษามลายู, กฎหมายอิสลาม และการจัดการภาษีในท้องถิ่น
.
การประชุมในครั้งมีเป้าหมายเพื่อเตรียมจัดทำเป็นหนังสือทางการ สำหรับยื่นต่อ “คณะกรรมการสอดส่องภาวะการณ์ 4 จังหวัดภาคใต้” ซึ่งเป็นคณะกรรมการที่รัฐบาล (สมัยนายกฯ หลวงธำรงนาวาสวัสดิ์) ส่งมาตรวจสอบสถานการณ์ในพื้นที่ และมีกำหนดการจะเดินทางมาถึงปัตตานีในวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2490
—-
ข้อเรียกร้อง 7 ข้อ ของคณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัดปัตตานี ที่ยื่นต่อรัฐบาลไทยเมื่อวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2490 มีรายละเอียดที่สำคัญซึ่งมุ่งเน้นไปที่การเรียกร้องสิทธิในการปกครองตนเอง การรักษาอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม และการจัดการทรัพยากรในท้องถิ่น
.
1. การปกครอง > ขอให้มีการปกครองใน 4 จังหวัด (ปัตตานี, สตูล, ยะลา และนราธิวาส) โดยมีผู้นำสูงสุดที่มีอำนาจเต็มในการปกครองและดูแลกิจการศาสนาอิสลาม รวมถึงมีอำนาจแต่งตั้งหรือถอดถอนข้าราชการในพื้นที่ได้ ผู้นำนี้ต้องเป็นมุสลิมที่เกิดใน 4 จังหวัดนี้ และต้องได้รับการเลือกตั้งจากชาวมุสลิมในภาคนี้
.
2. ข้าราชการ > ข้าราชการในแต่ละแผนกที่ปฏิบัติงานใน 4 จังหวัดนี้ จะต้องมีคนมลายูประกอบอยู่ด้วยร้อยละ 80
.
3. ภาษา > ให้ใช้ภาษามลายูควบคู่กับภาษาไทยในกิจการราชการ เช่น ในแบบฟอร์มหรือใบเสร็จรับเงินต่างๆ
.
4. การศึกษา > ให้มีการจัดการเรียนการสอนภาษามลายูในโรงเรียนชั้นประถมตลอดชั้นประถมบริบูรณ์
.
5. ศาลและกฎหมาย > ขอให้มีศาลที่พิจารณาตามกฎหมายอิสลามแยกออกจากศาลจังหวัด โดยมี “โต๊ะกอฎี” ทำหน้าที่พิจารณาและมีอิสระในการตัดสินความตามหลักกฎหมายอิสลาม
.
6. ภาษีและรายได้ > ผลประโยชน์และรายได้ต่างๆ ที่เก็บจาก 4 จังหวัดนี้ จะต้องนำมาใช้จ่ายเพื่อประโยชน์ภายใน 4 จังหวัดนี้เท่านั้น โดยห้ามแบ่งไปใช้ในพื้นที่อื่น
.
7. อำนาจของคณะกรรมการอิสลาม > ให้คณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัดมีเอกสิทธิ์ในการออกระเบียบเกี่ยวกับการปฏิบัติทางศาสนาอิสลาม โดยได้รับความเห็นชอบจากผู้มีอำนาจสูงสุดตามข้อ 1
.
*หมายเหตุ
ข้อสังเกตเพิ่มเติมจากแหล่งข้อมูล
ความแตกต่างของเวอร์ชั่น ในงานเขียนประวัติศาสตร์ที่ผ่านๆ มา อาจมีการลำดับข้อหรือรายละเอียดที่คลาดเคลื่อนกันบ้าง เช่น บางเวอร์ชั่นระบุเรื่องการเรียนภาษามลายูถึงแค่ประถม 4 หรือบางแหล่งใช้คำว่า “มุสลิม” แทนคำว่า “มลายู” ในเรื่องสัดส่วนข้าราชการ
.
เจตนาของข้อเรียกร้อง ฝ่ายผู้เรียกร้องยืนยันว่าข้อเสนอเหล่านี้ไม่ใช่การแบ่งแยกดินแดน แต่เป็นการขอสิทธิในการปกครองตนเองภายใต้รัฐไทย อย่างไรก็ตาม รัฐบาลไทยในขณะนั้นตีความว่าข้อเรียกร้องดังกล่าวมีลักษณะของ “การแบ่งแยกการปกครอง”